Thông điệp của tác phẩm Sống Mòn "Sống mòn" của Nam Cao không phải là một truyện ngắn thông thường mà là một tiểu thuyết có dung lượng khá dài. Tuy vậy, thông điệp mà tác phẩm gửi gắm lại rất rõ ràng và sâu sắc. Có thể tóm gọn thành mấy điểm chính như sau: Trước hết, Nam Cao muốn phản ánh hiện thực xã hội Việt Nam trước Cách mạng tháng Tám: Một xã hội bế tắc, bất công, nơi mà những trí thức nghèo tuy có tài, có hoài bão, nhưng lại bị cơm áo gạo tiền, bệnh tật, sự rẻ rúng của thời cuộc nghiền nát. Họ không được sống đúng nghĩa mà chỉ "sống mòn", sống lay lắt qua ngày. Thứ hai, tác phẩm là tiếng kêu đau xót cho bi kịch tinh thần của con người. Nhân vật Thứ không chết về thể xác, nhưng chết dần về tinh thần. Anh mất niềm tin, mất khát vọng, chỉ còn sống trong vòng luẩn quẩn vô nghĩa. Nam Cao muốn cảnh tỉnh: Cái bi kịch lớn nhất không phải cái chết, mà là khi con người buông xuôi, để thời gian bào mòn tuổi trẻ và lý tưởng. Cuối cùng, "Sống mòn" thể hiện tư tưởng nhân đạo sâu sắc. Nam Cao thương cảm cho những trí thức nghèo bất lực trước xã hội, ông nhìn họ bằng con mắt thấu hiểu chứ không phán xét. Đằng sau tiếng kêu đau đớn ấy, nhà văn còn gửi gắm khát vọng về một xã hội mới, nơi con người có thể sống trọn vẹn, sống có ý nghĩa chứ không phải chỉ tồn tại một cách mòn mỏi. Thông điệp ngắn gọn: "Sống mòn" phơi bày hiện thực xã hội trước Cách mạng: Nghèo đói, bất công đã vùi dập tuổi trẻ và lý tưởng của tầng lớp trí thức nghèo. Nhân vật Thứ tiêu biểu cho bi kịch sống không chết nhưng tinh thần bị mài mòn dần, mất hết khát vọng. Tác phẩm là tiếng kêu xót xa và cũng là lời tố cáo xã hội cũ, đồng thời bộc lộ tư tưởng nhân đạo sâu sắc của Nam Cao – thương cho kiếp người lay lắt, khát vọng được sống đúng nghĩa. Ý nghĩa của tác phẩm Sống Mòn Ý nghĩa của "Sống mòn" có thể gói gọn ở ba phương diện chính: Về hiện thực, tác phẩm phơi bày xã hội Việt Nam trước Cách mạng tháng Tám – một xã hội đầy bất công, nghèo đói và tù túng, nơi tầng lớp trí thức tuy có tài năng và khát vọng nhưng lại bị vùi dập bởi cơm áo, bệnh tật, khiến họ không thể sống trọn vẹn, chỉ còn tồn tại trong mỏi mòn. Về nhân đạo, Nam Cao bày tỏ niềm thương cảm sâu sắc với thân phận trí thức nghèo như nhân vật Thứ. Ông không trách móc sự yếu đuối, buông xuôi của họ mà thấu hiểu rằng đó là bi kịch do hoàn cảnh xã hội gây nên. Về tư tưởng, "Sống mòn" gửi gắm khát vọng đổi thay: Con người cần được sống đúng nghĩa, được phát huy tài năng và lý tưởng. Khi xã hội không tạo điều kiện cho con người phát triển, thì bi kịch "sống mòn" sẽ còn tiếp diễn.
Giá trị nhân đạo của truyện ngắn Sống Mòn Giá trị nhân đạo trong Sống mòn của Nam Cao chủ yếu nằm ở sự thấu hiểu và xót xa mà nhà văn dành cho những người trí thức nghèo bị vùi lấp giữa cuộc sống tù túng. Họ không xấu, không lười biếng, không vô trách nhiệm; họ chỉ bị hoàn cảnh siết chặt đến mức mọi ước mơ, khát vọng đều trở thành xa xỉ. Nam Cao nhìn vào họ không bằng con mắt phán xét mà bằng sự cảm thông sâu sắc của một người cùng cảnh. Trước hết là nỗi thương cảm cho Thứ – một trí thức có lý tưởng nhưng bị dồn ép đến mức chỉ còn biết lặp lại cuộc sống khô mốc, mệt mỏi. Nam Cao không miêu tả Thứ như kẻ bất lực, mà như một người đau đớn vì vẫn còn ý thức rất rõ về sự mục rữa tinh thần của mình. Càng hiểu bản thân đang "mòn đi", Thứ càng tuyệt vọng, và nỗi tuyệt vọng ấy khiến giá trị nhân đạo của truyện trở nên thấm thía. Tác phẩm cũng gửi gắm sự trân trọng dành cho phẩm chất lương thiện của những con người lam lũ. Họ sống nghèo, sống khổ, nhưng không sống bẩn. Trong bối cảnh xã hội nhuốm đầy bất công, sự tử tế nhỏ nhoi của họ trở thành ánh sáng yếu ớt mà ấm áp, cho thấy Nam Cao luôn tin vào phần người tốt đẹp trong mỗi cá nhân. Và sau cùng, giá trị nhân đạo còn nằm ở tiếng nói muốn thay đổi số phận con người. Sống mòn không chỉ để xót thương, mà còn để cảnh tỉnh: Nếu xã hội không đổi khác, những trí thức như Thứ sẽ tiếp tục bị nghiền nát, còn cả một lớp người sẽ bị đẩy vào tình trạng sống mà như chết. Đây là lời kêu gọi âm thầm nhưng mạnh mẽ của Nam Cao về một đời sống có nhân phẩm, có hy vọng, có tự do cho con người. Nói ngắn lại, truyện thấm đẫm tinh thần nhân đạo vì Nam Cao nhìn thấy, hiểu thấu và đứng về phía những kiếp người đang héo mòn từng ngày, rồi dùng văn chương để giữ lại phần ánh sáng cuối cùng trong họ.
