[Goo.gl]

Trong văn học và thơ ca xưa, hình ảnh ngọn đèn luôn được ví von như một ánh sáng soi sáng cho cuộc sống vốn dĩ khó khăn của con người. Ánh sáng của ngọn đèn gắn liền với cuộc sống mưu sinh vất vả, gắn liền với bóng đêm, với con đời sống con người, nó là thứ ánh ánh sáng để duy trì sự sống. Ngọn đèn ấy dường như còn nhen nhóm cả một ước vọng gì đó, một niềm tin tưởng ở tương lai về sự đổi mới tươi sáng, về cuộc đời không lụi tàn mà bao kiếp người nơi đây vẫn hằng mong ước. Dù đó là chút hy vọng nhỏ bé, lên lỏi trong tâm hồn mỗi người. Đó là thứ ánh sáng nhạt mờ để người ta quên đi đêm tối của tuyệt vọng, của bần cùng, mơ ước đến cuộc sống tốt đẹp hơn.

Dưới đây là một số câu ca dao, tục ngữ miêu tả hình ảnh cây đèn, ngọn đèn.

Tục ngữ:

Gần mực thì đen gần đèn thì sáng.

*

Đèn thương nhớ ai

Mà đèn không tắt

Mắt thương nhớ ai

Mắt ngủ không yên

*

Bóng trăng em ngỡ bóng đèn

Bóng cây em ngỡ bóng thuyền anh sang.

Dị bản

Bóng trăng em ngỡ bóng đèn

Bóng nước em ngỡ bóng thuyền anh xuôi.

*

Cha mẹ già như đèn cháy nhấp nhem

Bên tình bên hiếu, gánh bền hai vai

*

Con gái ông Bang che dù che lọng

Con gái bà bống thổi lửa tắt đèn

*

Có đèn thì lại phụ trăng

Có the quên lụa, có vàng quên thau

*

Có thằng chồng ghiền như ông tiên nho nhỏ

Ngó vô nhà đèn đỏ đèn xanh

Có thằng chồng say như trong chay ngoài hội

Ngó vô nhà như hội tầm vu

*

Đèn Cần Giờ đêm đêm sáng tỏ

Ghe lớn ghe nhỏ nhìn thấy rõ mà vào

Biết ai lòng dạ thanh cao

Để cho phận gái má đào gởi thân?

*

Đèn khoe đèn tỏ hơn trăng.

Đèn ra trước gió, còn chăng hỡi đèn?

*

Đèn hết dầu đèn cháy tới tim

Một ngày gá nghĩa cũng niềm phu thê

*

Đêm qua gió bấc mưa dầm

Đèn lầm với bóng, bóng lầm với ai?

Dị bản

Đêm qua gió bấc mưa dầm

Đèn lầm với bóng, bóng lầm với anh

*

Đèn hết dầu đèn tắt

Nhang hết nhụy hết thơm

Biểu anh đừng lên xuống đêm hôm

Thế gian đàm tiếu, thế thường cười chê.

Dị bản

Đèn hết dầu đèn tắt

Nhang hết vị hết thơm

Em là con gái đêm hôm

Anh đừng lui tới mà nam nồm tội em!

*

Đèn treo cột phướn, gió chướng hao dầu

Anh thương em để dạ, đừng rầu lụy thân

Dị bản

Đèn lồng treo cột phướn, gió chướng thổi hao dầu,

Em có thương anh thì để dạ, chớ có rầu mà hư thân.

*

Gió đưa cột phướn hao dầu

Thương em để dạ, chớ sầu mà hư!

*

Thấy đèn em hổ với trăng

Thấy anh em hổ đạo hằng thuở xưa

*

Trách ai cầm quạt che đèn

Không cho em thấy lạ quen em chào

*

Ví dầu đèn tỏ hơn trăng

Trăng soi chín huyện, đèn chong một nhà

Trời cao hơn trán

Trăng sáng hơn đèn

Kèn kêu hơn quyển

Biển rộng hơn sông

Anh đừng thương trước uổng công

Chờ cho thiệt vợ, thiệt chồng hãy thương

Dị bản

Trời cao hơn trán, đuốc sáng hơn đèn

Kèn kêu hơn quyển, biển rộng hơn sông

Anh thương em linh láng tràn đồng

Bây giờ em lại kiếm chồng bỏ anh.

*

Trắng như giấy, giấy còn có cặn

Ngộ như sen, sen lại đóng phèn

Đừng thấy bóng trăng mà phụ bóng đèn

Bóng trăng trong một thuở, bóng đèn lờ ngàn năm

Dị bản

Anh ơi, đừng thấy tóc dài mà phụ tóc ngắn,

Đừng thấy da trắng mà phụ da đen,

Đừng thấy bóng trăng mà phụ bóng đèn,

Bóng trăng một thuở, bóng đèn trăm năm.

*

Bước sang canh một anh thắp ngọn đèn vàng

Chờ con bạn ngọc thở than đôi lời

Canh hai vật đổi sao dời

Tính sao nàng tính trọn đời thủy chung

Canh ba cờ phất trống rung

Mặc ai ai thẳng ai dùn mặc ai

Canh tư hạc đậu cành mai

Sương sa lác đác khói bay mịt mờ

Canh chầy tơ tưởng tưởng tơ

Chiêm bao thấy bậu dậy rờ chiếu không

*

Cái cỏ mà mọc bên đường

Con bò sáng sáng ra đường kiếm ăn

Cây cải lá nó quăn quăn

Con gà rúc rích ở sân tam tòa

Ngọn đèn tươi tốt bằng hoa

Mặt anh lại đỏ như hoa mặt trời

Ghế mây để xuống anh ngồi

Lòng anh thơ thẩn ra chơi vườn đào

*

Cũng trũng, cũng gò, cũng rẫy, đồng

Một bề biển lớn, ba bề song

Bèo theo nước cuốn qua Vàm Láng

Nắng mở đường lên họp Chợ Giồng

Thế sự nếu dồn cơn nước nổi

Tình quê xin thắp bóng đèn chong

Ruộng biền, muối mặn đời thanh đạm

Dấu giữa phù hoa, há lạt long

*

Đêm đêm khêu ngọn đèn loan

Nhớ chàng quân tử thở than mấy lời

Mong chàng chẳng thấy chàng ôi!

Thiếp tôi trằn trọc vội dời chân ra

Nhác trông lên, trăng đã xế tà

Đêm hôm khuya khoắt con gà đã gáy sang canh

Mong anh mà chẳng thấy anh

Thiếp tôi buồn bã khêu quanh ngọn đèn

*

Xuống thuyền nhịp bảy nhịp ba

Trách cô hàng trứng ở ra hai lòng.

Con sông nước chảy đôi dòng

Đèn khêu hai ngọn biết trông ngọn nào?

Đánh bạc quen tay

Ngủ ngày quen mắt

Ăn vặt quen mồm

Đánh chết, mà nết không chừa

Đến mai ăn chợ, bánh dừa lại ăn

Đàn bà nói có là không

Nói yêu là ghét, nói buồn là vui

Đàn bà tốt tóc thì sang

Đàn ông tốt tóc thì mang nặng đầu

Đàn đâu mà gảy tai trâu

Đạn đâu bắn sẻ, gươm đâu chém ruồi

Đàn kêu tích tịch tình tang

Ai đem công chúa lên thang mà về

Đàn ông đi biển có đôi

Đàn bà đi biển mồ côi một mình

Đàn ông không râu vô nghì

Đàn bà không vú lấy gì nuôi con

Đèn Sài Gòn ngọn xanh ngọn đỏ

Đèn Mỹ Tho ngọn tỏ ngọn lu

Anh về học lấy chữ nhu

Chín trăng em cũng đợi, mười thu em cũng chờ

Đèn cầu tàu ngọn lu ngọn tỏ

Anh trông không rõ, anh ngỡ đèn màu

Rút gươm đâm họng máu trào

Để em ở lại, em kiếm thằng nào hơn anh

Đèn nhà lầu hết dầu đèn tắt

Lửa nhà máy hết cháy thành than

Nhang chùa Ông hết mạt nhang tàn

Kể từ khi em biết được chàng

Đêm về em lăn lộn như con chim phượng hoàng bị tên

Đèn nào cao bằng đèn Châu Đốc

Xứ nào dốc bằng xứ Nam Vang

Một tiếng anh than ba bốn đôi vàng em không tiếc

Anh lấy đặng em rồi anh trốn biệt lánh thân

Đèn nào sáng bằng đèn Sa Đéc

Gái nào đẹp bằng gái Nha Mân

Anh thả ghe câu lên xuống mấy lần

THương em đứt ruột, nhưng tới gần lại run

Đèn treo ngang quán

Tỏ rạng bờ kinh

Em có thương anh thì ăn nói cho thiệt tình

Đừng để cho anh lên xuống một mình bơ vơ

Đêm khuya nguyệt lặn sao tàn

Đồng hồ điểm nhặt nhớ chàng không quên

Đêm khuya ra đứng bờ ao

Trông cá cá lặn trông sao sao mờ

Buồn trông con nhện giăng tơ

Nhện ơi nhện hỡi nhện chờ mối ai

Đêm khuya thắp chút dầu dư

Tim loan cháy lụn, sầu tư một mình

Đêm khuya thiếp mới hỏi chàng

Cau xanh ăn với trầu vàng xứng chăng?

Đêm khuya trăng dọi lầu son

Vào ra thương bạn, héo hon ruột vàng

Bển qua đây đàng đã xa đàng

Dầu tui có lâm nguy thất thế

Hỏi con bạn vàng nó cứu không?

Chiều rồi kẻ Bắc, người Đông

Trách lòng người nghĩa, nói không thiệt lời

Đêm nằm tàu chuối có đôi

Hơn nằm chiếu tốt lẻ loi một mình

Đêm qua, đêm lạnh, đêm lùng

Đêm đắp áo ngắn, đêm chung áo dài

Bây giờ chàng đã nghe ai

Áo ngắn chẳng đắp, áo dài không chung

Bây giờ sự đã nhạt nhùn

Giấm thanh đổ biển mấy thùng cho chua

Cá lên mặt nước, cá khô

Vì anh, em phải giang hồ tiếng tăm

Đêm qua nguyệt lặn về Tây

Sự tình kẻ ấy, người đây còn dài

Trúc với mai, mai về trúc nhớ

Trúc trở về, mai nhớ trúc không

Bây giờ kẻ Bắc, người Đông

Kể sao cho xiết tấm lòng tương tư

Đêm thanh cảnh vắng

Thức trắng năm canh

Một duyên, hai nợ, ba tình

Đường kia, nỗi nọ, phận mình ra sao

Đến đây đất nước lạ lùng

Con chim kêu cũng sợ, con cá vẫy vùng cũng lo

Đến ta mới biết của ta

Trăm nghìn năm trước biết là của ai

Đề huề chồng vợ

Như bí rợ nấu kiểm với khoai lang

Như tép rang ăn cặp với canh khoai mỡ

Đi chùa lạy Phật cầu chồng

Hộ pháp liền bảo đờn ông hết rồi

Đi đâu cho thiếp theo cùng

Đói no thiếp chịu lạnh lùng thiếp cam

Đi đâu mà vội mà vàng

Mà vấp phải đá mà quàng phải dây

Thủng thỉnh như chúng anh đây

Thì đá nào vấp, thì dây nào quàng

Đi cho biết đó biết đây

Ở nhà với mẹ biết ngày nào khôn

Đi qua nhà nhỏ

Thấy đôi liễn đỏ có bốn chữ vàng

Thạnh suy anh chưa biết chớ thấy nàng anh vội thương

Đó đây trước lạ sau quen

Chẳng gần, qua lại đôi phen cũng gần

Đói lòng ăn đọt chà là

Để cơm nuôi mẹ, mẹ già yếu răng.